Waar en hoe vind ik geschikte gedichten voor mijn klas?

Enkele dagen geleden belandde dit berichtje in mijn inbox:
“Hallo Liesbeth, ik kocht onlangs – op jouw aanraden – een poëziebundel maar ik vind helemaal niet alle gedichten bruikbaar in mijn klas. Ik blijf het toch moeilijk vinden hoor, poëzie zoeken voor mijn leerlingen. Heb je tips hoe ik dat best aanpak?”

Herkenbaar voor jou? Dat is zeer begrijpelijk! En ook best herkenbaar voor mij, hoor. Ook ik vind quasi nooit alle gedichten in eenzelfde bundel de moeite waard. Maar dat hoeft helemaal geen probleem te zijn. Ik lust immers ook niet alle pralinekes in de doos of ik vind niet alle nummers op een nieuwe plaat even mooi.

🪇Bloemlezingen to the rescue!
Wanneer je poëzie aan het ontdekken bent, weet je vaak nog niet goed welke schrijvers jou aanspreken. In bloemlezingen staan gedichten van veel verschillende dichters. In die grote diversiteit kan je op ontdekking gaan: welke schrijfstijl ligt mij, welke thema’s vind ik interessant…

🪇Post-its to the rescue!
Wanneer ik een nieuwe dichtbundel ter hand neem, pak ik daar standaard post-its bij. Ik snuister door de bundel en lees enkele gedichten die me aanspreken. Vind ik een gedicht dat me bruikbaar lijkt voor één of ander moment? Dan kleef ik een post-it en schrijf er kort één of meerdere kernwoorden op. Wanneer ik later op zoek ga naar geschikte gedichten kan ik op die manier snel zoeken én vinden.

🪇De bibliotheek to the rescue!
De bibliotheek, daar durf ik al wel eens een boompje over opzetten. Hoe geniaal is dat eigenlijk, dat wij als maatschappij investeren in een walhalla voor rijke taal en warme verhalen? Toegankelijk voor jong en oud, arm en rijk. Zelfs gratis voor leerkrachten. Ik zou zeggen: maak er rijkelijk gebruik van! Leen uit, proef en noteer wat je smakelijk vond. Bundels die je echt de moeite waard vond, kan je nadien aankopen om intensief te gebruiken..

▶En dan nu… gewoon doén!
Bundel ter hand, genieten van de mooie taal en illustraties en gewoon beginnen met één gedicht dat je fijn vindt! En daarna volgt er wel een tweede en een derde en is jouw poëzietrein vertrokken!

Wat kan ik nog meer doen met gedichten in de klas?

De mogelijkheden om poëzie in de klas in te zetten, zijn eindeloos. Ziehier enkele ideeën om muzisch aan de slag te gaan met gedichten.

Bij heel wat gedichten kan je een beeldende opdracht bedenken. Met waterverf, houtskool… experimenteren in de stijl van de illustrator, een nieuwe cover ontwerpen voor een bundel, een kijkdoos maken, kleien (bv. bij Lijmen van Joke van Leeuwen), een collage samenstellen, een poëzieposter maken…

Ook in drama en beweging kan je expressief met gedichten werken. Bewegingen bedenken bij een gedicht, een rollenspel, een tableau vivant, een bewegingsparcours, improviseren vanuit een woord of zin, een vervolg uitbeelden…

Muziek en poëzie verbinden kan ook. Een gedicht op ritme zetten, klappen, stampen, tikken… bij een gedicht, een geluidendecor samenstellen, een melodietje bedenken, een poëzierap maken…

Hoe kan ik een gedicht interactief voorlezen?

Wanneer leerlingen iets mogen raden, luisteren ze extra aandachtig. Laat hen de titel of een weggelaten woord raden. Op www.raadgedicht.nl vind je gedichten waar woorden werden weggelaten. Kant en klaar materiaal.

Laat je leerlingen sommige woorden of klanken nazeggen of meezeggen. Je kan variëren in volume (luid/stil), emotie (blij/boos), snelheid (traag/snel)…

Soms kunnen attributen extra aandacht creëren: een handpop, vingerpopjes, een voorwerp dat bij het gedicht past…

Bij heel wat gedichten kan je kleine of grote bewegingen bedenken. Vind je dat zelf moeilijk? Jouw leerlingen hebben gegarandeerd leuke beweegideeën.

Tijdens een eerste luisterbeurt lees het gedicht in z’n totaliteit voor. Tijdens de tweede luisterbeurt stel je ook vragen. Alle leren begint bij wat je al weet. Voorkennis ophalen is dan ook van belang voor het lezen van een gedicht. Wat weet je al over het onderwerp. Maar ook wie, wat, waar, wanneer… vragen, voorspellende vragen (Wat zou er kunnen gebeuren?), begripsvragen (Waarom koos de dichter hiervoor?), creatievragen (Wat zou jij doen?), belevingsvragen (Hoe voel jij je daarbij?)… verrijken het voorlezen.

En tot slot: enthousiasme is the key! Jouw enthousiasme doet wonderen: met een levendige voorleesstem, veel animo en een positieve houding kan je je leerlingen prikkelen!

Waar vind ik lestips bij gedichten?

Jaarlijks publiceert het Poëziecentrum (i.s.m. partners) lestips bij de poëzieweek. Dat is kant-en-klaar materiaal bij gedichten die bij het thema van de poëzieweek passen. Het ontdekken waard!

Op de website van het poëziecentrum vind je ook lestips van vroegere poëzieweken, lestips bij bundels en lestips bij campagnes (bv. poëziesterren).

🔥 www.poëziecentrum.be/educatie

Dichter is het poëzietijdschrift van Plint. Er verschijnen vier nummers per jaar. Achteraan vind je ook originele poëzieschrijftips.

Op de websites van sommige uitgeverijen en van auteurs verschijnen soms interessante lestips bij poëziebundels.

🔥 www.naarschoolmetquerido.nl/lessuggesties

🔥 www.gottmerkinderboeken.nl/lesmateriaal

🔥 www.hanshagen.nl

🔥 www.kateschlingemann.nl

Literaire prijzen laten soms fijne lesideeën opmaken bij geselecteerde en bekroonde boeken.

🔥 www.woutertjepieterseprijs.nl/nieuws/lestips-bij-de-nominaties-van-2025

Leerkracht_leeskracht deelt via sociale media schitterende, verrijkende lesideeën bij goeie boeken, waaronder ook bij gedichtenboeken.

Gedichtentips

Hier deel ik met de regelmaat van de klok gedichtentips. Deze pagina wordt regelmatig aangevuld tijdens schooljaar ’25-’26!

Mooie gedichten over de magie van boeken, lezen en taal:

🦚 Tent – Rian Visser (uit Het is een zachte dag vandaag)
🦚 klein beginnen – Frank Eerhart (uit Heel de wereld wordt wakker)
🦚 hiep, hiep een boek – Riet Wille (uit een boot vaart naar het bos)
🦚 Een boek gewond – Erik van Os en Elle van Lieshout (uit Lachen, gieren, brullen)
🦚 Wie leest is de vijand – Edward van de Vendel (uit Hannes en Hassan weten meer dan jij)
🦚 Smakelijk lezen! – Frank Adam (uit Een stukje van de regenboog)
🦚 Vergeet me – Hans Hagen (uit Poëzie hardop)
🦚 Vertrek – Reine De Pelseneer (uit Ik zoek een woord)
🦚 Boekje open – Ted van Lieshout (uit Ik zoek een woord)

Mooie gedichten over vriendschap, anders zijn, pesten, de kracht van woorden…:

🍉Joris Jan Bas – Ted van Lieshout (uit Een stukje van de regenboog)
🍉Niet van hier – Pim Lammers (uit Ik denk dat ik ontvoerd ben)
🍉Wat je moet doen als je je zorgen maakt om je beste vriendin – Edward van de Vendel (uit Wat je moet doen als je over een nijlpaard struikelt)
🍉Wapen – Theo Olthuis (uit Vliegen zonder vleugels)
🍉Schild – Simon van der Geest (uit Tintelvlinders en pantoffelhelden)
🍉Vriendin, vrienduit – Truus van de Waarsenburg (uit Voel je wat ik voel?
🍉Ruzie – Nannie Kuiper (uit Voel je wat ik voel?)
🍉Jouw vriend – Bette Westera (uit Dichter – vriendschap)
🍉Alle gedichten uit Brave hond, stoute kat – Bette Westera

Mooie gedichten die een glimlach op je gezicht toveren:

😀 Bananenblues – Erik van Os (uit Dat boek met die bananen)
😀 De regenworm en zijn moeder – Annie M.G.Schmidt (uit Lachen, gieren, brullen)
😀 Kroos – Lizette De Koning (uit Een toren van tijgers)
😀 Naturistenterrein – Joke van Leeuwen (uit Hee daar, mijn twee voeten)
😀 Onderbroek – Theo Olthuis (uit Elk versje is een visje)
😀 Tien dingen die je kunt doen met dingen uit je neus – Frank Adam (uit Wie knipt de tenen van de reus?)
😀 Boze popcorn – Elle van Lieshout en Erik van Os (uit Tintelvlinders en pantoffelhelden)
😀 Snoep stelen uit de kast – Stijn Vranken (uit Lachen,gieren, brullen)
😀 Controle – Mary Heylema (uit Lachen, gieren, brullen)

Mooie gedichten die een frisse blik werpen op het Sinterklaasfeest:

Goede raad voor kinderen – Robbert-Jan Henkes (uit Jij met mij)
Opgeruimd staat netjes – Erik van Os (uit Haren vol banaan)
Nog steeds die stoomboot? – Erik van Os (uit De wereld in zijn flatje)
Speelslecht – Rian Visser (uit Dichter – Speelgoed)
Suikerriet – Bette Westera (uit Er vloog een vliegje in de vla)
Meisje- Reine de Pelseneer (uit Ahoy!)
‘Chocola gekregen’ – Hans Kuyper (uit Lachen, gieren, brullen)
Avond – Ilse Elders (uit Voel je wat ik voel?)
Op het dak – Mieke van Hooft (uit Een versje op de taart)

🎄 De kerstboom – Edward van de Vendel (uit Hannes en Hassan weten meer dan jij)
🎄 Vacature – Saskia van der Wiel (en andere gedichten) (uit Dichter Kerst)
🎄 feest – Riet Wille (uit een boot vaart naar het bos)
🎄 kerst – Edward van de Vendel (uit Superguppie is alles)
🎄 Vergeten peertjes – Riet Wille (uit Dag huis, ben je thuis?)
🎄 Einde en begin – Geert De Kockere (uit In het midden van mezelf woont een elf)
🎄 Oudjaar – Edward van de Vendel (uit Draken met stekkers)
🎄 Opnieuw – Toon Tellegen (uit Altijd wat te vieren)

Zes heerlijke poëziebundels voor jonge kinderen:

🌟 Van mij en van jou – Hans & Monique Hagen & Jan Jutte
Ritmische gedichten over de leefwereld van kinderen, vanuit de ogen van kinderen.
🌟 De langelievelotjeslaan – Janis Ooms
In de Langelievelotjeslaan staan tien bijzondere huisjes waar we verwonderd mogen binnenkijken.
🌟 Superguppie is alles – Edward van de Vendel & Fleur van der Weel
Meer dan 200 speelse, verrassende gedichten over dagdagelijkse onderwerpen.
🌟 Spot – Suzanne Weterings & Fleur van der Weel:
Een vrolijke bundel vol gedichten over harige viervoeters.
🌟 Haren vol banaan – Erik van Os & Noëlle Smit
Vieze en ondeugende versjes boordevol humor.
🌟 Diversjes – Ine De Volder & Nelleke Verhoeff
Vrolijke versjes vol diversiteit, over plusmama’s, stoefpapa’s, een broertje in een rolstoel…